Köpeğin Seni Asla Dinlemiyor mu? Şu "Bırak" ve "Hayır" Karmaşasını Bitirelim Artık!

Ya şimdi dürüst olalım; akşam eve yorgun argın gelmişsin, tam ayakkabılarını çıkarırken bizimki sanki dünyada başka oyuncak kalmamış gibi senin o en sevdiğin ayakkabına bir kurt gibi dalıyor. O an ağzımızdan çıkan o ilk refleks ne? Tabii ki bütün mahalleyi ayağa kaldıran bir "HAYIR!". Peki, sonuç ne oluyor? Köpeğin ayakkabıyı usulca yere mi bıraktı? Hiç sanmam. Muhtemelen o ayakkabıyı daha bir hırsla kavradı, kuyruğu pervaneye döndü ve salonun ortasında seninle bir "kovalamaca" oynayacağını sanıp bayram etmeye başladı. Bak bu sahne sadece senin evinde yaşanmıyor, valla bak. İstanbul’un o kaotik trafiğinde de, Ankara’nın ayazında parkta koştururken de köpek sahiplerinin düştüğü o meşhur tuzak hep aynı: "Bırak" ve "Hayır" kelimelerini çorba yapmak. (Hadi itiraf et, hepimiz bir noktada yaptık bunu!)

Aslında senin köpeğin inatçı falan değil, sadece senin ona gönderdiğin o sinyaller o kadar karışık ki, hayvan hangisine uyacağını şaşırıyor. Gel şu karmaşayı bir kenara koyalım da, neden bir kelime hayat kurtarırken diğeri sadece gürültü kirliliği yaratıyor, biz bize konuşalım.

Bak bu söyleyeceğim sana biraz tuhaf gelebilir ama "Hayır" kelimesi aslında köpek eğitimi dünyasının o içi en boş kelimesidir. Niye mi? Çünkü biz insanlar bu "Hayır"ı her şeye sakız ettik. Mutfak tezgahından köfte çalarken "Hayır", dışarıda birine havlarken "Hayır", koltuk kenarını kemirirken "Hayır"... Köpeğinin kafasından geçenleri bir hayal etsene: "Sahibim yine o garip sesi çıkarıyor ama tam olarak neyi yapmamı istemiyor şu an?". "Hayır" bir eylem bildirmez, sadece senin o an keyfinin yerinde olmadığını gösterir. Oysa bir köpeğin netliğe ihtiyacı var. Eğer hayvanın ağzında bir şey varken "Hayır" dersen; çiğnemeyi mi bıraksın, o şeyi ağzından mı atsın, yoksa sadece sana mı baksın? (Kafa karışıklığına bak!) İşte bütün mesele bu belirsizlikte düğümleniyor.

İşte gerçek yıldız burada sahneye çıkıyor. "Bırak" komutu köpeğine net bir eylem planı sunar: "Ağzındaki o her neyse, şu salise yere bırak." Özellikle bizim memleketin sokaklarını biliyorsun; her an yerden bir tavuk kemiği, ne olduğu belirsiz bir atık ya da Allah korusun zehirli bir gıda çıkabilir. Böyle bir durumda "Bırak" komutu köpeğin için tam bir yaşam sigortasıdır. Parkta tam o tehlikeli şeyi yutacakken "Hayır" diye bağırırsan, köpek panik yapıp o şeyi daha hızlı yutar. Ama doğru çalışılmış bir "Bırak" sesi, o şeyi saniyeler içinde yere düşürmesini sağlar. (Valla bak, şakası yok bu işin!)

Ne zaman "Bırak" demeli peki? Ağzına yasak bir obje (kumanda, çorap, ayakkabı) aldığında mesela. Ya da sokakta o "leşçilik" damarı tutup yerden bir şey kapmaya yeltendiğinde... Bir de oyun oynarken o meşhur topu sana geri vermesi gerektiğinde tabii.

Tabii ki hayır'ı tamamen çöpe atmıyoruz. Ama onu doğru yere koyacağız. "Hayır" bir ceza değil, bir durdurma butonudur aslında. Diyelim ki köpeğin henüz eyleme başlamadı ama niyetli; misafirin üzerine atlamak için yaylanıyor ya da tam çöp kutusuna doğru hamle yapıyor. İşte o an kısa, net bir "Hayır" (ya da o meşhur "Şşşt" sesi) o anki düşünce akışını keser. Altın Kural şu: "Hayır" dedikten sonra köpeğine ne yapacağını da söylemen lazım. "Hayır (atlama), Otur." Sadece "Hayır" dersen hayvan boşlukta kalır, ona bir alternatif sunmazsan yine bildiği o eski yanlış yola sapar. (Neyse, konuyu dağıtmayayım, devam edelim.)

Eğitim verirken yaptığımız bazı komik ama süreci bitiren hatalar var. Mesela o meşhur kelime salatası: "Bırak oğlum, bak hayır bırak diyorum, lütfen o benim ayakkabım bırakır mısın artık..." Ya, köpeğin için bu sadece anlamsız bir gürültü. Tek kelimeye odaklan: BIRAK. Bir de şu zorla almaya çalışmak var. Sen onun ağzından çekiştirdikçe o bunu "en sevdiğim oyun başladı" sanır. Ya da daha kötüsü, eşyasını senden korumaya başlar. En önemlisi de takas yapmamak. Köpeğine "bırak" dediğinde elindeki o "hazineyi" veriyorsa, karşılığında daha iyi bir şey alacağını bilmeli. Kimse elindeki elması bir taş parçası için vermez, değil mi? Cebinde her zaman o meşhur lezzetli ödül mamalarından olsun.

İster apartman dairesinde ol, ister bahçeli bir evde; şu basit şeyi bugün hemen dene: Eline bir kuru mama al ve avucunu sımsıkı kapat. Köpeğin elini yalamaya, dürtmeye çalışacak. Hiçbir şey deme, bekle. Köpeğin pes edip kafasını geri çektiği (teması kestiği) o salise "Bırak" de ve diğer elindeki (avucundaki değil!) o daha lezzetli ödülü ona uzat. Mesaj çok net: "Eğer elindekinden vazgeçersen, bende çok daha iyisi var." (Valla bak, 5 dakikada jetonu düşürüyorlar!)

Bu iş bir gecede bitmez, kendini kandırma. Bugün "Bırak" dedin diye yarın ağzındaki bifteği yere bırakmasını bekleme. Ama istikrarla bu iki kelimeyi birbirinden ayırırsanız, bir süre sonra o köpeğin gözlerindeki "Tamam, şimdi anladım!" ışığını göreceksiniz. İletişiminiz bir savaş değil, bir dans olmalı. Komutlarını netleştir, ödülünü eksik etme ve en önemlisi; o kuyruk sallandığı sürece her sorunun çözülebileceğini unutma. Kıssadan hisse: Durdurmak istiyorsan "Hayır", ağzındaki şeyi geri istiyorsan "Bırak". Bu kadar basit ama bu kadar hayati. Şimdi git ve o ayakkabıyı usulca, ama doğru kelimeyle geri iste! (Hadi göreyim seni!)